De boerderij ‘De Jêênte’ in Enter

De boerderij ‘De Jêênte’ in Enter

Het oudste markenboek van Enter begint in mei 1660. In het markenboek werden de notulen opgeschreven van de vergaderingen (holtinks) van het markebestuur. In de marke Enter vergaderde het markebestuur in de plaatselijke herberg van Jan Jacobs. Dit was een boerderij met een gelagkamer, recht tegenover de later gebouwde Hervormde Kerk. Toen in 1709 de Hervormde Kerk werd gebouwd, werden de vergaderingen van het markebestuur in de kerk gehouden.

Schipper Derk de Wilde nam de herberg over van de familie Jacobs. In 1724, bij de grote brand van Enter waarbij 49 huizen en veel schuren in de vlammen opgingen, verbrandde ook de herberg van Derk de Wilde. Collectes brachten zo weinig op op dat slechts tien procent van de geleden schade vergoed kon worden. De gevolgen hebben een generatie lang geduurd.

Deze foto is omstreeks 1929 genomen aan de achterkant van de boerderij. Op de foto staan van links naar rechts: de knecht van De Wilde, opoe De Wilde, Hein de Wilde, zijn echtgenote Aaltje Ezendam, de jonge Hein en zijn oudere zuster.

In Enter woonde in die tijd een familie Hagemans, die door achterstand in het betalen van de belastingen in de problemen was geraakt. In 1739 werd door de provincie op een openbare veiling in Almelo de boerderij en de grond verkocht. Kopers waren Derk de Wilde uit Enter (een weert en schipper) en Kemna uit Rijssen. De Hagemans stonden op straat en moesten in hutten van stro gaan wonen. Derk de Wilde en Kemna werden bedreigd en bij De Wilde werd brand geprobeerd te stichten bij de herberg.

Boer Hageman bracht één van zijn dochters naar Zwolle, waar ze op de boot naar Amsterdam werd gezet om in Amsterdam in betrekking te gaan. Bij die gelegenheid trof hij in de gelagkamer van herbergier Hofhuys de Enterse schippers. Hij kondigde onheil aan voor Enter en zei ‘dat hij in Enter niet sterven soude’. Hij suggereerde dat justitie hem zou oppakken en veroordelen.

Er volgden meer brandstichtingen en huizen brandden af. Vooral de zoon Berendjen en de dochter Berentien dreigden iedereen. Op de kermis van 1741 waren in de herberg van Derk de Wilde ook Berentien en Dina Hagemans aanwezig. Ze wilden ‘aangehaald’ en van drank voorzien worden door Enterse jongens, maar die moesten hier niets van hebben. Ze spraken de ‘Timmerjansjonge’ aan en verlangden meer drank van hem. Die weigerde en Berentien en Diena deelden hem mee dat ze hem die nacht wel ‘een stockjensouden steken’ (brand zouden stichten).

De markerichter schakelde de Drost van Twente in en die stelde een onderzoek in naar de wandaden die hem gemeld werden. Na diverse verhoren vond de Drost voldoende reden om de Staten van Overijssel te adviseren de Hagemans in te sluiten in het in 1738 nieuw gebouwde provinciale ’tugthuys’ in Zwolle. De provincie nam dit advies over. Boer Hageman was inmiddels overleden, maar zijn vrouw Jenne en de zoon Berentjen en de dochters Berentien en Diena gingen het tugthuys in. Hier heerste een streng regime. Overtreding van de regels werd gestraft met slagen met de ‘bullepees’ of ‘krom in de boeyen geslagen’ en opgesloten in de ‘duistere hel’. Geen wonder dat Jenne en Berendjen al vrij spoedig overleden.

De vreugde dat het Hagemansgespuis uit Enter weg was werd behoorlijk getempert toen er een rekening van de tugthuysmeester in Enter op de mat plofte van meer dan f. 400. Vooral de chirurgijn had veel kosten om de gevangenen op te lappen als ze “getuchtigd”waren. Er werd geprobeerd de laatste twee kinderen vrij te krijgen om ze ergens in de kost de doen. Dat lukte met de vermaning aan de dames zich goed te gedragen. Zo kon een zwarte periode in de geschiedenis van Enter worden afgesloten.

Toen de Hervormde Kerk in 1709 in gebruik werd genomen, had de diaconie buiten de kerk een armenpost neergezet waarin men een bijdrage voor de armen kon deponeren. Verder kwamen er herbergbussen. In iedere herberg in Enter werd zo’n, afsluitbare, bus opgehangen. Een mooie gelegenheid om te kijken welke herbergen er in Enter waren aan het begin van de achttiende eeuw. Er was de herberg van de weduwe Koerdam aan de Regge, die van de weduwe Binnengerrit even verder stroomafwaarts aan de Regge, Arent Borgerink achter de Hervormde Kerk, Gerrit Evers in de Bokkenhoek en Derk de Wilde, ‘recht tegen de kercke’.

Tot wanneer de boerderij van De Wilde nog als herberg heeft gefunctioneerd weten we niet. Maar als omstreeks 1816 de gegevens van een in te voeren kadaster werden genoteerd, is Jannes de Wilde eigenaar met als beroep landbouwer. Wat betreft de bijnaam van de familie De Wilde , de ‘Jêênte’ denk ik dat die naam komt doordat de eigenaar van de boerderij vaak Jan heette. In Enter was het de gewoonte van bepaalde voornamen een wat grove verbastering te maken. Zo werd Hendrik ‘Hinne’, Gerhardus ‘Graats’, Hendrikus ‘Dieks’, Gerrit ‘Gaait’ en Jan ‘Jêênte’. Overigens wisselden als eigenaren van de boerderij de namen Jan en Hein zich af sinds het begin van de negentiende eeuw. Jan Heinszoon en Hein Janszoon, zo ging dat door.

Rond 1930 vertrok de familie naar de Bornerbroekseweg. De oude boerderij aan de Dorpsstraat werd nog verhuurd. Vanwege de woningnood hebben er nog verschillende gezinnen gewoond. De laatste familie was Zwiers. Daarna kwam het bordje ‘onbewoonbaar verklaarde woning’ er op. In 1961 werd de boerderij verkocht aan Jan Kornegoor timmerfabrikant uit Enter. In 1963 kocht de gemeente Wierden het pand en in 1964 werd het gesloopt voor de latere toegangsweg naar het Reggedal.

Zo kwam er een einde aan de ruim driehonderdjarige geschiedenis van dit pand.

Johan Altena

Eerder gepubliceerd in de Wiezer 2018

Andere verhalen

Betje Samuel (De Bette)
Levy Samuel (de June)
Marcus Samuël (De Marre)
De Joodse gemeenschap in Enter: Benjamin Samuel (de Beye)
De Joodse gemeenschap in Enter: Aron Samuel (Sam)
De Joodse gemeenschap in Enter: de familie Samuel
Hallehuizen in Enter
Kerkelijke geschiedenis van Enter
De ontwikkeling van Enter en de Enter es
Het Leyerweerd
Het herenhuis Kattelaar
De Molens van Enter
Het Exo een historische plek in Enter
Het  Enterveen voor 100 jaar.
Schilder Wedda uit Enter werd geboren op de gasbel van Slochteren
2e Wereldoorlog voorkwam drooglegging Mokkelengoor
Studiegroep “De Apenberg” van de TH-Delft maakte in 1952 uitbreidingsplan voor Enter
Onderduiken in Enter in de Tweede Wereldoorlog
De komst van straatverlichting en elektriciteitsbedrijf in Enter
Onderzoek erf- en grondnamen in Enter
De molenaarsfamilie Dissel in Enter
Enterse Zompen bij de Oosterhof in Rijssen
Velten of Broeze: een ingewikkelde connectie in Enter
Graanelevator voor de Coöperatie
Vakbeweging Enter vernietigt haar archieven tijdens WO2
Uitvinding van Morsink: Legnesten!
Dirk Getkate leraar aan de Klompenmakersvakschool
Gezin uit ontruimd Arnhem vond onderdak in Enter
Enternaren werkten als dwangarbeider in munitiefabriek Strausberg
Plattegrond van Enter in het begin van de jaren zestig
Het Erve Berends
50 jaar bevrijding Enter
De geschiedenis van het herenhuis Berghorst in Enter
Vriejn in ’n Bulnershook
Een Enterse jongen in oorlogstijd
Een bruiloft op het Leyerweerd in de 19e eeuw
De Twentse Hoeve in Enter van Boerderij-Eethuis tot restaurant met Michelinster
Het oale geet hen, het nieje kump an
Hoe behouden we het restant van de historische Enter es
Witte Hoes en Hotel Rijsserberg in Het Hollands Schwarzwald
Leden van de Enterse N.B.S bewaakten deel van de dijk Noordoost-polder in 1945
Een eeuw geleden gingen de laatste Enternaren naar Holland om gras te maaien
Enternaren in de mobilisatietijd (1914 -1918)
Ophalen huisvuil en hygiëne in Enter
De verdwenen kleine middenstand in Enter
De historie van de katholieke kerk in Enter
De kwestie Eerdmans, de Botterheer
De boerderij ‘De Jêênte’ in Enter
Verkeersexamen in 1954 School met de Bijbel Enter
Zandstrooien
Spinnen
Midwinterhoorn maken
Kantklossen in Enter
Enter 802
De klompenmakerij van Helmes-Jans
Eanter hef un zwembad! (juli 1936)
Vertelsel van vraoger
Het leven van Arend Jan Leestemaker
Honderd jaar telefoon in Enter
Sunt-Jaopik
Overval op de Boerenleenbank Rectum-Ypelo
Rijssense strijd tegen dansvermaak uit Enter
In het ‘Mengat’ in Enter
Het Verzet
De Oorlogsjaren
Het Onderwijs in Enter
De bevolking van Enter in 1880
Ganzen en katoentjes
De reis van ‘Klitsen-Jan Wilm’ naar de Holland Fair in Amerika
De eerste autobusdiensten in Enter
Het ontstaan van boekhandel Waanders
Klompenmaken in Enter
Europese Promotiedagen Handmatig Klompen maken
Van Bakkersknecht tot klompenmaker
Dijken en stegen in Enter
40-jarig regeringsjubileum van Koningin Wilhelmina in 1938
De geschiedenis van de Coöperatieve Landbouwvereniging in Enter
De Keurstbrug over de Regge in Enter
Meetbrieven, lastgelden en patentrechten
BEVRIJDING VAN ENTER (6)
BEVRIJDING VAN ENTER (5)
BEVRIJDING VAN ENTER (4)
BEVRIJDING VAN ENTER (3)
BEVRIJDING VAN ENTER (2)
BEVRIJDING VAN ENTER (1)
De geschiedenis van de begraafplaatsen in Enter
De aanleg van harde wegen in en om Enter
Jais-Hin’n
De Oale Uup’n
Het maritiem vakantieverleden van dokter Veldhuyzen van Zanten
Verdeling marke Enter in tapperij de Halve Maan
Een klompenschipper uit Enter
Van Langenhof tot Wooltershoes
Hotel De Adelaar, opkomst en ondergang
Van schippersdochter tot kasteelvrouwe
Het uitgaansleven in Enter in vroeger tijden
Het Pluimershuis
Bijnamen
De geschiedenis van het dorp Enter
Forensendorp
Klompen maken
Ganzenhandel met Duitsland en Engeland
Scheepvaart en de Enterse zompen
Bevolkingsgroei en het Markestelsel
De Munsterse oorlogen
Hervorming en opstand
Rohaan
Kattelaar
Het Leijerweerd
Geschiedenis van het erve Borgerink
Van Conrading tot Deks 1475-1971
Het erve Dekkers van 1601 tot 1971
Het pand Bolscher
Oude Katholieke kapel
Neringdoenden in Enter anno 1880
De eerste garage
Oude erven
Enterse adel
Naam en ouderdom Enter
Scroll naar boven