De molenaarsfamilie Dissel in Enter

De molenaarsfamilie Dissel in Enter

Niemand van de nu nog levende Enternaren heeft in zijn leven een windmolen zien draaien in Enter. Tot aan de Franse Tijd in 1795 kende Nederland de Molendwang. De standaardmolen op de Mors, nu Ypeloweg 9, was de enige op Enters grondgebied. Iedereen in Enter was verplicht hier zijn graan te laten malen.

De Franse wetgeving maakte een einde aan deze dwang. Op 13 juli 1829 kreeg Frans ter Halle Koninklijke goedkeuring voor het oprichten van een tweede koornmolen in Enter. Deze tweede molen verrees op de plek waar de Disselsweg en de Prins Bernhardlaan samenkomen. Op deze molen van Frans ter Halle was ook een knecht werkzaam in de persoon van Jan Herm Distel die uit Ambt Delden afkomstig was. Hij was geboren in Dalfsen als zoon van een winkelier. In 1844 trouwt Distel met Geertruid Geerling, een dochter van een kastelein uit Enter.

De Bergmolen van Dissel. De vrouw links is Dissels-Dika, later getrouwd met J. Lammertink (Panders-Jes). De man rechts is molenaar Johannes Dissel.

De molen van Ter Halle was een bergmolen met een achtkantige behuizing. Dit soort molens werd gebouwd op een al of niet kunstmatige heuvel, omdat dit type molen niet zo hoog was. Midden door de heuvel was een onderdoorgang, waar graan ingeladen en meel uitgeladen kon worden. Deze molen had twee koppels stenen. Het feit dat de molendwang afgeschaft was betekende natuurlijk niet dat de molenaar gratis maalde. Er was nu sprake van concurrentie.

In 1848 overlijdt Frans ter Halle. Tot verrassing van Distel bleek uit het aanwezige testament dat Distels vrouw, die een nicht was van Ter Halle, als enig erfgenaam was aangewezen. In 1849 overlijdt Geertruid Geerling plotseling. Distel hertrouwt al in 1850 met Hendrika Struik, een boerendochter uit Rijssen. Hij is dan 38 en zijn tweede vrouw 24. Er worden zes kinderen geboren. Jan Harm Distel overlijdt in 1888. Zijn oudste twee zonen zetten het bedrijf voort. Zijn zoon Arnoldus wordt in 1892 molenaar op de watermolen van Singraven in Denekamp. Daar zet de dynastie van Dissel zich ook voort.

Een zoon van Arnoldus bezoekt op een avond in 1940 samen met een knecht een café in Denekamp. De volgende ochtend  wordt de fiets van Dissel bij de watermolen gevonden, maar Dissel zelf is spoorloos. Gezien de raadselachtige omstandigheden wordt justitie ingeschakeld. De ongetrouwde broer van Dissel, die ook in het pand woonde, w

erd uitgebreid verhoord door de politie. Maar er worden geen aanwijzingen  gevonden voor een misdrijf. Enige dagen later word door een paar mensen die met een bootje varen op de Dinkel het lijk van Dissel gevonden. Een arts voert een autopsie uit maar er wordt niets gevonden dat duidt op een misdrijf en het lijk wordt vrijgegeven.

Van Dissel was bekend dat hij iedere avond de waterstand in de molenkolk controleerde, want de Dinkel was een onberekenbaar riviertje. Het is waarschijnlijk dat hij die avond daarbij voorover in de molenkolk is gevallen.

Tweede van links Dissels-Jan bij de her-ingebruikstelling van de Wissink-molen in Usselo in 1971. De vrouw rechts is mevrouw Scholten-Wissink, dochter van de vroegere eigenaar. Zij heeft zelf ook op de molen gewerkt.

Ondertussen was er bij Dissels molen in Enter ook het nodige gebeurd. Hij had een op zuiggas werkende motor laten installeren die in tijden van windstilte de aandrijving verzorgde. In 1923, nadat de molen door twee molenmakers een onderhoudsbeurt had gekregen, liep later op de dag de motor vast en brak er brand uit. De molen brandde tot de grond toe af.  De windmolen werd niet meer opgebouwd, maar de Gebroeders Brok en Kerkhof kregen opdracht voor Dissel een stoommaalderij te bouwen. Deze maalderij is nog tot 1970 in gebruik geweest, toen was Dissels-Jan negentig jaar .

In 1971 werd in Usselo de bekende Wissink-Möl, een zware Standaardmolen, na restauratie weer in gebruik gesteld. Dissels-Jan werd bij die gelegenheid uit Enter opgehaald, omdat hij vijftig jaar eerder molenaar op de Wissink-Möl was geweest. Hij vond het prachtig ‘zijn’ molen nog eens weer te zien.

In 1972 is Dissels-Jan overleden en daarmee  zijn de Dissels die molenaar in Enter waren geweest uitgestorven.

Johan Altena

Eerder geplaatst in de Wiezer 2021 nr 9.

Andere verhalen

Betje Samuel (De Bette)
Levy Samuel (de June)
Marcus Samuël (De Marre)
De Joodse gemeenschap in Enter: Benjamin Samuel (de Beye)
De Joodse gemeenschap in Enter: Aron Samuel (Sam)
De Joodse gemeenschap in Enter: de familie Samuel
Hallehuizen in Enter
Kerkelijke geschiedenis van Enter
De ontwikkeling van Enter en de Enter es
Het Leyerweerd
Het herenhuis Kattelaar
De Molens van Enter
Het Exo een historische plek in Enter
Het  Enterveen voor 100 jaar.
Schilder Wedda uit Enter werd geboren op de gasbel van Slochteren
2e Wereldoorlog voorkwam drooglegging Mokkelengoor
Studiegroep “De Apenberg” van de TH-Delft maakte in 1952 uitbreidingsplan voor Enter
Onderduiken in Enter in de Tweede Wereldoorlog
De komst van straatverlichting en elektriciteitsbedrijf in Enter
Onderzoek erf- en grondnamen in Enter
De molenaarsfamilie Dissel in Enter
Enterse Zompen bij de Oosterhof in Rijssen
Velten of Broeze: een ingewikkelde connectie in Enter
Graanelevator voor de Coöperatie
Vakbeweging Enter vernietigt haar archieven tijdens WO2
Uitvinding van Morsink: Legnesten!
Dirk Getkate leraar aan de Klompenmakersvakschool
Gezin uit ontruimd Arnhem vond onderdak in Enter
Enternaren werkten als dwangarbeider in munitiefabriek Strausberg
Plattegrond van Enter in het begin van de jaren zestig
Het Erve Berends
50 jaar bevrijding Enter
De geschiedenis van het herenhuis Berghorst in Enter
Vriejn in ’n Bulnershook
Een Enterse jongen in oorlogstijd
Een bruiloft op het Leyerweerd in de 19e eeuw
De Twentse Hoeve in Enter van Boerderij-Eethuis tot restaurant met Michelinster
Het oale geet hen, het nieje kump an
Hoe behouden we het restant van de historische Enter es
Witte Hoes en Hotel Rijsserberg in Het Hollands Schwarzwald
Leden van de Enterse N.B.S bewaakten deel van de dijk Noordoost-polder in 1945
Een eeuw geleden gingen de laatste Enternaren naar Holland om gras te maaien
Enternaren in de mobilisatietijd (1914 -1918)
Ophalen huisvuil en hygiëne in Enter
De verdwenen kleine middenstand in Enter
De historie van de katholieke kerk in Enter
De kwestie Eerdmans, de Botterheer
De boerderij ‘De Jêênte’ in Enter
Verkeersexamen in 1954 School met de Bijbel Enter
Zandstrooien
Spinnen
Midwinterhoorn maken
Kantklossen in Enter
Enter 802
De klompenmakerij van Helmes-Jans
Eanter hef un zwembad! (juli 1936)
Vertelsel van vraoger
Het leven van Arend Jan Leestemaker
Honderd jaar telefoon in Enter
Sunt-Jaopik
Overval op de Boerenleenbank Rectum-Ypelo
Rijssense strijd tegen dansvermaak uit Enter
In het ‘Mengat’ in Enter
Het Verzet
De Oorlogsjaren
Het Onderwijs in Enter
De bevolking van Enter in 1880
Ganzen en katoentjes
De reis van ‘Klitsen-Jan Wilm’ naar de Holland Fair in Amerika
De eerste autobusdiensten in Enter
Het ontstaan van boekhandel Waanders
Klompenmaken in Enter
Europese Promotiedagen Handmatig Klompen maken
Van Bakkersknecht tot klompenmaker
Dijken en stegen in Enter
40-jarig regeringsjubileum van Koningin Wilhelmina in 1938
De geschiedenis van de Coöperatieve Landbouwvereniging in Enter
De Keurstbrug over de Regge in Enter
Meetbrieven, lastgelden en patentrechten
BEVRIJDING VAN ENTER (6)
BEVRIJDING VAN ENTER (5)
BEVRIJDING VAN ENTER (4)
BEVRIJDING VAN ENTER (3)
BEVRIJDING VAN ENTER (2)
BEVRIJDING VAN ENTER (1)
De geschiedenis van de begraafplaatsen in Enter
De aanleg van harde wegen in en om Enter
Jais-Hin’n
De Oale Uup’n
Het maritiem vakantieverleden van dokter Veldhuyzen van Zanten
Verdeling marke Enter in tapperij de Halve Maan
Een klompenschipper uit Enter
Van Langenhof tot Wooltershoes
Hotel De Adelaar, opkomst en ondergang
Van schippersdochter tot kasteelvrouwe
Het uitgaansleven in Enter in vroeger tijden
Het Pluimershuis
Bijnamen
De geschiedenis van het dorp Enter
Forensendorp
Klompen maken
Ganzenhandel met Duitsland en Engeland
Scheepvaart en de Enterse zompen
Bevolkingsgroei en het Markestelsel
De Munsterse oorlogen
Hervorming en opstand
Rohaan
Kattelaar
Het Leijerweerd
Geschiedenis van het erve Borgerink
Van Conrading tot Deks 1475-1971
Het erve Dekkers van 1601 tot 1971
Het pand Bolscher
Oude Katholieke kapel
Neringdoenden in Enter anno 1880
De eerste garage
Oude erven
Enterse adel
Naam en ouderdom Enter
Scroll naar boven