Onderduiken in Enter in de Tweede Wereldoorlog

Onderduiken in Enter in de Tweede Wereldoorlog

De eerste onderduikers  waren joden die in juli 1942 te horen kregen dat ze zich moesten melden  om naar werkkampen te gaan. In het diepste geheim vonden ze her en der een schuilplaats. Hierover werd nergens gesproken.

Eind april 1943 kwam er bericht van de Opperbevelhebber van de Wehrmacht in Nederland dat alle  300.000 voormalige Nederlandse militairen zich moesten melden in krijgsgevangenschap en ingezet zouden worden voor arbeid in Duitsland. Toen begon het grote onderduiken. Maar ook velen  waren  door hun werk onmisbaar voor de Duitse oorlogsindustrie in Nederland. Uiteindelijk werden  er  zo’n 10.000  weggevoerd naar Duitsland. Ook leden van de “Ondergrondse” moesten verborgen worden. Haast iedereen in Enter kon na de Oorlog vertellen over schuilplaatsen in de buurt waarin de onderduikers verborgen werden. De vindingrijkheid kende geen grenzen. Hooibergen, hooimijten en hooizolders scoorden hoog bij het creёren van een schuilplaats.

Mien Va zit in’n törf

Vanaf oktober 1944 vonden de grote razzia’s plaats waarbij mannen werden opgepakt voor de Arbeitseinsatz.  Bij ons thuis aan de Achteresweg  was in een schuur een grote hoeveelheid turf opgeslagen waaronder een schuilplaats was gemaakt waar mijn vader inkroop bij een razzia.

Toen de Duitsers arriveerden werd er gevraagd “Wo ist der Vater”. Mijn moeder met vier jonge kinderen was zo zenuwachtig dat ze geen woord uit kon brengen. Maar mijn jongste zuster Gerda had de vraag  begrepen en zei tegen de Duitse soldaat “mien Va zit in’n törf”. De Duitser verstond het niet en het liep goed af.

De gebouwen van de Cooperatie in Enter. Hier vonden onderduikers, waaronder “Frits De Zwerver” van tijd tot tijd een schuilplaats.

Zo’n anekdote  stond niet op zichzelf. Ik had een gesprek met Willem ter Stege (Wilm van Stiems) die een soortgelijke ervaring had. Ter stege (Stiems) woonde aan de Dorpsstraat naast de schoenmaker Philippi.  In het al oude boerenhuis was boven een paardenstal een ruimte waar de haver als voer voor het paard opgeslagen werd. Wie de bouwconstructie van het huis niet kende viel de ruimte  niet op. Dit “Havergat” zoals het genoemd werd diende als schuilplaats voor wel vier of vijf mannen.

Ook hier werd door een buurkind bij de razzia van de Duitsers gezegd tegen de Duitsers dat “de Va in het havergat zat”

Frits de Zwerver

In mei 1941 werd in Enter in de Geref. Kerk de Candidaat J.J. van Wageningen beroepen als predikant. De bevestiging in het ambt vond plaats door ds. Slomp uit Heemse bij Hardenberg waar Van Wageningen als hulppredikant werkzaam was geweest. Ds Slomp trok op de kansel fel van leer tegen de nazi’s. Dit dwong hem in juni 1942 onder te duiken.  Onder de schuilnamen “Frits de Zwerver en “Ouderling van Zanten” trok hij van schuilplaats naar schuilplaats waarbij  hij ook regelmatig in Enter verbleef. Vanwege zijn relatie met ds. Van Wageningen vond hij bij Frits Morsink (Bakker-Frits) een schuilplaats  in de gebouwen van de Coöperatie. Hij werd hoofd van de Landelijke Organisatie voor Onderduikers.

In Varsseveld werd hij bij een controle opgepakt en belandde in de koepelgevangenis in Arnhem. Hier werd hij door een Twentse knokploeg bevrijd. Met zijn gezin bleef hij uit handen van de Duitsers tot het einde van de oorlog.

Johan Altena

Eerder gepubliceerd in de Wieze 2020 nr 11

Andere verhalen

Betje Samuel (De Bette)
Levy Samuel (de June)
Marcus Samuël (De Marre)
De Joodse gemeenschap in Enter: Benjamin Samuel (de Beye)
De Joodse gemeenschap in Enter: Aron Samuel (Sam)
De Joodse gemeenschap in Enter: de familie Samuel
Hallehuizen in Enter
Kerkelijke geschiedenis van Enter
De ontwikkeling van Enter en de Enter es
Het Leyerweerd
Het herenhuis Kattelaar
De Molens van Enter
Het Exo een historische plek in Enter
Het  Enterveen voor 100 jaar.
Schilder Wedda uit Enter werd geboren op de gasbel van Slochteren
2e Wereldoorlog voorkwam drooglegging Mokkelengoor
Studiegroep “De Apenberg” van de TH-Delft maakte in 1952 uitbreidingsplan voor Enter
Onderduiken in Enter in de Tweede Wereldoorlog
De komst van straatverlichting en elektriciteitsbedrijf in Enter
Onderzoek erf- en grondnamen in Enter
De molenaarsfamilie Dissel in Enter
Enterse Zompen bij de Oosterhof in Rijssen
Velten of Broeze: een ingewikkelde connectie in Enter
Graanelevator voor de Coöperatie
Vakbeweging Enter vernietigt haar archieven tijdens WO2
Uitvinding van Morsink: Legnesten!
Dirk Getkate leraar aan de Klompenmakersvakschool
Gezin uit ontruimd Arnhem vond onderdak in Enter
Enternaren werkten als dwangarbeider in munitiefabriek Strausberg
Plattegrond van Enter in het begin van de jaren zestig
Het Erve Berends
50 jaar bevrijding Enter
De geschiedenis van het herenhuis Berghorst in Enter
Vriejn in ’n Bulnershook
Een Enterse jongen in oorlogstijd
Een bruiloft op het Leyerweerd in de 19e eeuw
De Twentse Hoeve in Enter van Boerderij-Eethuis tot restaurant met Michelinster
Het oale geet hen, het nieje kump an
Hoe behouden we het restant van de historische Enter es
Witte Hoes en Hotel Rijsserberg in Het Hollands Schwarzwald
Leden van de Enterse N.B.S bewaakten deel van de dijk Noordoost-polder in 1945
Een eeuw geleden gingen de laatste Enternaren naar Holland om gras te maaien
Enternaren in de mobilisatietijd (1914 -1918)
Ophalen huisvuil en hygiëne in Enter
De verdwenen kleine middenstand in Enter
De historie van de katholieke kerk in Enter
De kwestie Eerdmans, de Botterheer
De boerderij ‘De Jêênte’ in Enter
Verkeersexamen in 1954 School met de Bijbel Enter
Zandstrooien
Spinnen
Midwinterhoorn maken
Kantklossen in Enter
Enter 802
De klompenmakerij van Helmes-Jans
Eanter hef un zwembad! (juli 1936)
Vertelsel van vraoger
Het leven van Arend Jan Leestemaker
Honderd jaar telefoon in Enter
Sunt-Jaopik
Overval op de Boerenleenbank Rectum-Ypelo
Rijssense strijd tegen dansvermaak uit Enter
In het ‘Mengat’ in Enter
Het Verzet
De Oorlogsjaren
Het Onderwijs in Enter
De bevolking van Enter in 1880
Ganzen en katoentjes
De reis van ‘Klitsen-Jan Wilm’ naar de Holland Fair in Amerika
De eerste autobusdiensten in Enter
Het ontstaan van boekhandel Waanders
Klompenmaken in Enter
Europese Promotiedagen Handmatig Klompen maken
Van Bakkersknecht tot klompenmaker
Dijken en stegen in Enter
40-jarig regeringsjubileum van Koningin Wilhelmina in 1938
De geschiedenis van de Coöperatieve Landbouwvereniging in Enter
De Keurstbrug over de Regge in Enter
Meetbrieven, lastgelden en patentrechten
BEVRIJDING VAN ENTER (6)
BEVRIJDING VAN ENTER (5)
BEVRIJDING VAN ENTER (4)
BEVRIJDING VAN ENTER (3)
BEVRIJDING VAN ENTER (2)
BEVRIJDING VAN ENTER (1)
De geschiedenis van de begraafplaatsen in Enter
De aanleg van harde wegen in en om Enter
Jais-Hin’n
De Oale Uup’n
Het maritiem vakantieverleden van dokter Veldhuyzen van Zanten
Verdeling marke Enter in tapperij de Halve Maan
Een klompenschipper uit Enter
Van Langenhof tot Wooltershoes
Hotel De Adelaar, opkomst en ondergang
Van schippersdochter tot kasteelvrouwe
Het uitgaansleven in Enter in vroeger tijden
Het Pluimershuis
Bijnamen
De geschiedenis van het dorp Enter
Forensendorp
Klompen maken
Ganzenhandel met Duitsland en Engeland
Scheepvaart en de Enterse zompen
Bevolkingsgroei en het Markestelsel
De Munsterse oorlogen
Hervorming en opstand
Rohaan
Kattelaar
Het Leijerweerd
Geschiedenis van het erve Borgerink
Van Conrading tot Deks 1475-1971
Het erve Dekkers van 1601 tot 1971
Het pand Bolscher
Oude Katholieke kapel
Neringdoenden in Enter anno 1880
De eerste garage
Oude erven
Enterse adel
Naam en ouderdom Enter
Scroll naar boven