Het ontstaan van boekhandel Waanders

Het ontstaan van boekhandel Waanders

De achterste van de drie huizen aan de rechterkant was toen het kruidenierswinkeltje van Jannes Brunnekreef. Hier is nu Bruna Waanders gevestigd. Het torentje van de Waterstaatskerk is door schilder Jaap van Kregten, omstreeks 1900 geschilderd, veel te groot gemaakt.

De eerste bebouwing op deze plek treffen we aan in het jaar 1779. Hendrik ter Morsche, ook Volberink genaamd, trouwt dan met Jenneken Koenderink. Na het overlijden van zijn eerste vrouw hertrouwt hij met Maria Past, in Enter geboren, maar tot haar huwelijk als dienstmeid werkzaam in Amsterdam. In 1810 is Hendrik ter Morsche overleden en in 1828 zijn tweede vrouw.

In 1811, bij de toekenning van de eerste huisnummers, werd het pand nummer 125 toegekend. Het pand wordt aangekocht door Hendrik Baeselman. Hij is een koopman uit Deventer. Die heeft er zelf niet gewoond, maar heeft het doorverkocht aan Hendrik Kampman. Deze Kampman, een horlogemaker, wordt de volgende eigenaar. Je zou kunnen zeggen dat hij de eerste juwelier was in Enter. De volgende eigenaar wordt Jannes Brunnekreef die er vervolgens een kruidenierswinkel begint.

Als in 1910 de spoorlijn Neede-Hellendoorn met een station in Enter geopend wordt, bouwt Brunnekreef een stationskoffiehuis tegenover het station. De winkel aan de Dorpssstraat wordt verkocht aan timmerlui, de gebroeders Mannes en Gerrit Waanders. Mannes geboren in 1881 en Gerrit geboren in 1885, zonen van Jan Waanders, kiezen het beroep van hun vader timmerman. Het pand wordt uitgebreid. Aan de voorkant rechts komt een timmermanswerkplaats. Helemaal rechts is een mutsenmakerswerkplaats van 3,50 bij 4,20 meter met daarbij een bedstee waar de mutsenmaakster sliep. Wie die mutsenmaakster was is niet meer te achterhalen.

Gerrit Waanders was naast timmerman ook actief als dichter en had veel contact met Jan Rispens, een zoon van dominee Rispens van de Gereformeerde kerk die eveneens dichter was. In 1928 wordt door Gerrit Waanders – na de nodige discussie met broer Mannes – een stukje van de werkplaats van de timmerman opgeofferd voor de inrichting van een boek- en papierwinkeltje van drie bij vier meter. De ruimte was bestemd voor voornamelijk religieuze literatuur en dichtkunst. In 1936 overlijdt Gerrit Waanders op vijftigjarige leeftijd. In 1937 wordt het pand ingrijpend verbouwt tot dubbel woonhuis. Rechts en links komen woongedeeltes. De timmermanswerkplaats verdwijnt dan. Aan de voorkant in het midden blijft het winkeltje dat bij de verbouwing dezelfde grootte houdt.

Na het overlijden van Gerrit Waanders neemt dochter Gerritje van Mannes Waanders de zorg over de winkel op zich. Gerritje is op 29-jarige leeftijd in 1947 getrouwd met Johan Bakker. Samen dreven ze de winkel waarvan het assortiment steeds groter werd. Gerritje nam het initiatief voor het inrichten van een bescheiden bibliotheek. Als je de winkel binnenkwam liep je rechtdoor de gang in en aan de rechterkant ging je een voormalig slaapkamertje in waar de bibliotheek ondergebracht was. In een kaartenbakje hield ze de uitlening bij. Het was overigens niet de eerste bibliotheek in Enter. In 1912 had de Katholieke kerk al een kleine Katholieke Volksbibliotheek geopend. De pastoor bepaalde welke boeken gelezen mochten worden.

Toen de eerste openbare bibliotheek geopend werd in een deel van het pand van bakker/winkelier Schuitemaker (Timmer-Jans) aan de Rijssenseweg stopte Waanders met de bibliotheek. Johan Bakker kreeg in 1954 na het overlijden van zijn schoonouders de winkel op zijn naam. Hij had goed begrepen dat de naam boekhandel Waanders een begrip was in Enter en daarom hield hij de naam in stand. De zoon van Johan Bakker, Hans, nam de winkel over van zijn vader. Diens zoon Joost heeft de winkel ook een poos gedreven. Inmiddels is Helga Broeze de nieuwe eigenaresse. Boekhandel Waanders is nu Bruna Waanders waar ook de laatste postdiensten in Enter aangeboden worden. Op 16 juli sluit ook Bruna en wordt het Primera. Daarmee verdwijnt definitief de naam Waanders uit Enter als winkel.

Johan Altena

Eerder gepubliceerd in de Wiezer van 8 februari 2017

Andere verhalen

Betje Samuel (De Bette)
Levy Samuel (de June)
Marcus Samuël (De Marre)
De Joodse gemeenschap in Enter: Benjamin Samuel (de Beye)
De Joodse gemeenschap in Enter: Aron Samuel (Sam)
De Joodse gemeenschap in Enter: de familie Samuel
Hallehuizen in Enter
Kerkelijke geschiedenis van Enter
De ontwikkeling van Enter en de Enter es
Het Leyerweerd
Het herenhuis Kattelaar
De Molens van Enter
Het Exo een historische plek in Enter
Het  Enterveen voor 100 jaar.
Schilder Wedda uit Enter werd geboren op de gasbel van Slochteren
2e Wereldoorlog voorkwam drooglegging Mokkelengoor
Studiegroep “De Apenberg” van de TH-Delft maakte in 1952 uitbreidingsplan voor Enter
Onderduiken in Enter in de Tweede Wereldoorlog
De komst van straatverlichting en elektriciteitsbedrijf in Enter
Onderzoek erf- en grondnamen in Enter
De molenaarsfamilie Dissel in Enter
Enterse Zompen bij de Oosterhof in Rijssen
Velten of Broeze: een ingewikkelde connectie in Enter
Graanelevator voor de Coöperatie
Vakbeweging Enter vernietigt haar archieven tijdens WO2
Uitvinding van Morsink: Legnesten!
Dirk Getkate leraar aan de Klompenmakersvakschool
Gezin uit ontruimd Arnhem vond onderdak in Enter
Enternaren werkten als dwangarbeider in munitiefabriek Strausberg
Plattegrond van Enter in het begin van de jaren zestig
Het Erve Berends
50 jaar bevrijding Enter
De geschiedenis van het herenhuis Berghorst in Enter
Vriejn in ’n Bulnershook
Een Enterse jongen in oorlogstijd
Een bruiloft op het Leyerweerd in de 19e eeuw
De Twentse Hoeve in Enter van Boerderij-Eethuis tot restaurant met Michelinster
Het oale geet hen, het nieje kump an
Hoe behouden we het restant van de historische Enter es
Witte Hoes en Hotel Rijsserberg in Het Hollands Schwarzwald
Leden van de Enterse N.B.S bewaakten deel van de dijk Noordoost-polder in 1945
Een eeuw geleden gingen de laatste Enternaren naar Holland om gras te maaien
Enternaren in de mobilisatietijd (1914 -1918)
Ophalen huisvuil en hygiëne in Enter
De verdwenen kleine middenstand in Enter
De historie van de katholieke kerk in Enter
De kwestie Eerdmans, de Botterheer
De boerderij ‘De Jêênte’ in Enter
Verkeersexamen in 1954 School met de Bijbel Enter
Zandstrooien
Spinnen
Midwinterhoorn maken
Kantklossen in Enter
Enter 802
De klompenmakerij van Helmes-Jans
Eanter hef un zwembad! (juli 1936)
Vertelsel van vraoger
Het leven van Arend Jan Leestemaker
Honderd jaar telefoon in Enter
Sunt-Jaopik
Overval op de Boerenleenbank Rectum-Ypelo
Rijssense strijd tegen dansvermaak uit Enter
In het ‘Mengat’ in Enter
Het Verzet
De Oorlogsjaren
Het Onderwijs in Enter
De bevolking van Enter in 1880
Ganzen en katoentjes
De reis van ‘Klitsen-Jan Wilm’ naar de Holland Fair in Amerika
De eerste autobusdiensten in Enter
Het ontstaan van boekhandel Waanders
Klompenmaken in Enter
Europese Promotiedagen Handmatig Klompen maken
Van Bakkersknecht tot klompenmaker
Dijken en stegen in Enter
40-jarig regeringsjubileum van Koningin Wilhelmina in 1938
De geschiedenis van de Coöperatieve Landbouwvereniging in Enter
De Keurstbrug over de Regge in Enter
Meetbrieven, lastgelden en patentrechten
BEVRIJDING VAN ENTER (6)
BEVRIJDING VAN ENTER (5)
BEVRIJDING VAN ENTER (4)
BEVRIJDING VAN ENTER (3)
BEVRIJDING VAN ENTER (2)
BEVRIJDING VAN ENTER (1)
De geschiedenis van de begraafplaatsen in Enter
De aanleg van harde wegen in en om Enter
Jais-Hin’n
De Oale Uup’n
Het maritiem vakantieverleden van dokter Veldhuyzen van Zanten
Verdeling marke Enter in tapperij de Halve Maan
Een klompenschipper uit Enter
Van Langenhof tot Wooltershoes
Hotel De Adelaar, opkomst en ondergang
Van schippersdochter tot kasteelvrouwe
Het uitgaansleven in Enter in vroeger tijden
Het Pluimershuis
Bijnamen
De geschiedenis van het dorp Enter
Forensendorp
Klompen maken
Ganzenhandel met Duitsland en Engeland
Scheepvaart en de Enterse zompen
Bevolkingsgroei en het Markestelsel
De Munsterse oorlogen
Hervorming en opstand
Rohaan
Kattelaar
Het Leijerweerd
Geschiedenis van het erve Borgerink
Van Conrading tot Deks 1475-1971
Het erve Dekkers van 1601 tot 1971
Het pand Bolscher
Oude Katholieke kapel
Neringdoenden in Enter anno 1880
De eerste garage
Oude erven
Enterse adel
Naam en ouderdom Enter
Scroll naar boven