Het Exo een historische plek in Enter

Het Exo een historische plek in Enter

De boerderij “Het Exo” in Enter bij de brug over de Regge in de Wierdenseweg. Afgebeeld is de voorzijde met de aangebouwde “herenkamer” waar de pachtheer van tijd tot tijd verbleef.

Het Exo in Enter is gelegen aan de overgang over de Regge in de weg van Enter naar Wierden. Het was  een bijzondere plek in verschillende opzichten.  De eerste keer dat we het erve tegenkomen is  in het Schattingsregister van de Bisschop van Utrecht van het jaar 1475. In dit register werd aan de inwoners van Twente een schatting opgelegd om de oorlog van de Bisschop tegen de Hertog van Gelre te bekostigen. Bij het erve Exhoe stond de aantekening dat de bewoner een ”hoveman” was, een soort landadel. Hij was vrijgesteld van de schatting.  Exhoe kwam van Ekeshoe “met eiken begroeide hoogte”.

We weten uit een uiterst zeldzaam document uit 1499  van de Marke Enter dat de bewoner Arnde van Exhoe was. Een geslacht dat is uitgestorven. Het document, op perkament geschreven, berust in het Rijksarchief van Arnhem en is zorgvuldig in plastic verpakt en mag niet aangeraakt en niet gecopieerd of gefotografeerd worden.  Aan de acte zijn zeven linten gehangen met daaraan in groene was gedrukt de wapenschilden van de ondertekenaars.

Het bijzondere document is een verkoopacte waarin door de Marke Enter een stuk land de “Nijecamp” werd verkocht aan Arnde van Exhoe. In die tijd stond er nog een klooster in Rectum waarvan de monniken een ijzergieterij in bedrijf hadden. De blaasbalg van de gieterij werd aangedreven door een watermolen. Er werden daar grote hoeveelheden ijzeroer gevonden. Verder blijkt uit de acte van 1499 dat de marke Enter toen niet één maar twee holtrichters had n.l. Evert van Langen en Dijrick ter Beeke. De marke Enter en het Exo bestonden dus al toen Maarten Luther nog niet eens tot priester gewijd was.

We zaten toen in de aanloop naar de Tachtigjarige Oorlog.  De Regge was  een route waarlangs goederen en soldaten vervoerd werden. Het Exo was de enige boerderij op Enters grondgebied die direct aan de rivier gelegen was. Dit had tot gevolg dat er veel geroofd werd door voorbijtrekkend krijgsvolk . Ook in de Munsterse oorlogen rond 1660 en 1670 werd het Exo beroofd.

De familie Swierinck uit Zwolle verkocht het Exo in 1722 aan de koopman Jan Schimmelpenninck uit Almelo. Zoals bij veel boerderijen was ook bij het Exo al in 1675 een afsplitsing “ Klein Exo”.

In 1803 kocht Lambert Exo de boerderij die hij pachtte van de erfgenamen van Jan Schimmelpenninck uit Almelo. In 1886 verkochten de erfgenamen van Lammert Exo het erve voor f. 5600 aan Wicher Jansen uit Vriezenveen. Huwelijken met leden van de fabrikantenfamilie Ten Cate brachten de boerderij in die familie.  Er werd een “herenkamer” vooraan bij de boerderij gebouwd die door de pachter altijd in gereedheid gehouden moest worden als de familie Ten Cate daar het weekend wilde doorbrengen. In het aangrenzende dennenbos werd voor de kinderen Ten Cate een doolhof van paadjes aangelegd. In een bos bij het Leyerweert dat ook bij het Exo hoorde werd een ”nat” doolhof aangelegd. Paadjes gescheiden door sloten met water met daartussen dichte krentenstruiken vormden een uitdagend traject.

In 1942 werd de familie Esink als pachter opgevolgd door de familie Busger op Vollenbroek. In 1954 werd de familie Busger op Vollenbroek eigenaar van het Exo en is dat tot op heden.

Johan Altena

Eerder gepubliceerd in de Wiezer 2020 nr 34

Andere verhalen

Betje Samuel (De Bette)
Levy Samuel (de June)
Marcus Samuël (De Marre)
De Joodse gemeenschap in Enter: Benjamin Samuel (de Beye)
De Joodse gemeenschap in Enter: Aron Samuel (Sam)
De Joodse gemeenschap in Enter: de familie Samuel
Hallehuizen in Enter
Kerkelijke geschiedenis van Enter
De ontwikkeling van Enter en de Enter es
Het Leyerweerd
Het herenhuis Kattelaar
De Molens van Enter
Het Exo een historische plek in Enter
Het  Enterveen voor 100 jaar.
Schilder Wedda uit Enter werd geboren op de gasbel van Slochteren
2e Wereldoorlog voorkwam drooglegging Mokkelengoor
Studiegroep “De Apenberg” van de TH-Delft maakte in 1952 uitbreidingsplan voor Enter
Onderduiken in Enter in de Tweede Wereldoorlog
De komst van straatverlichting en elektriciteitsbedrijf in Enter
Onderzoek erf- en grondnamen in Enter
De molenaarsfamilie Dissel in Enter
Enterse Zompen bij de Oosterhof in Rijssen
Velten of Broeze: een ingewikkelde connectie in Enter
Graanelevator voor de Coöperatie
Vakbeweging Enter vernietigt haar archieven tijdens WO2
Uitvinding van Morsink: Legnesten!
Dirk Getkate leraar aan de Klompenmakersvakschool
Gezin uit ontruimd Arnhem vond onderdak in Enter
Enternaren werkten als dwangarbeider in munitiefabriek Strausberg
Plattegrond van Enter in het begin van de jaren zestig
Het Erve Berends
50 jaar bevrijding Enter
De geschiedenis van het herenhuis Berghorst in Enter
Vriejn in ’n Bulnershook
Een Enterse jongen in oorlogstijd
Een bruiloft op het Leyerweerd in de 19e eeuw
De Twentse Hoeve in Enter van Boerderij-Eethuis tot restaurant met Michelinster
Het oale geet hen, het nieje kump an
Hoe behouden we het restant van de historische Enter es
Witte Hoes en Hotel Rijsserberg in Het Hollands Schwarzwald
Leden van de Enterse N.B.S bewaakten deel van de dijk Noordoost-polder in 1945
Een eeuw geleden gingen de laatste Enternaren naar Holland om gras te maaien
Enternaren in de mobilisatietijd (1914 -1918)
Ophalen huisvuil en hygiëne in Enter
De verdwenen kleine middenstand in Enter
De historie van de katholieke kerk in Enter
De kwestie Eerdmans, de Botterheer
De boerderij ‘De Jêênte’ in Enter
Verkeersexamen in 1954 School met de Bijbel Enter
Zandstrooien
Spinnen
Midwinterhoorn maken
Kantklossen in Enter
Enter 802
De klompenmakerij van Helmes-Jans
Eanter hef un zwembad! (juli 1936)
Vertelsel van vraoger
Het leven van Arend Jan Leestemaker
Honderd jaar telefoon in Enter
Sunt-Jaopik
Overval op de Boerenleenbank Rectum-Ypelo
Rijssense strijd tegen dansvermaak uit Enter
In het ‘Mengat’ in Enter
Het Verzet
De Oorlogsjaren
Het Onderwijs in Enter
De bevolking van Enter in 1880
Ganzen en katoentjes
De reis van ‘Klitsen-Jan Wilm’ naar de Holland Fair in Amerika
De eerste autobusdiensten in Enter
Het ontstaan van boekhandel Waanders
Klompenmaken in Enter
Europese Promotiedagen Handmatig Klompen maken
Van Bakkersknecht tot klompenmaker
Dijken en stegen in Enter
40-jarig regeringsjubileum van Koningin Wilhelmina in 1938
De geschiedenis van de Coöperatieve Landbouwvereniging in Enter
De Keurstbrug over de Regge in Enter
Meetbrieven, lastgelden en patentrechten
BEVRIJDING VAN ENTER (6)
BEVRIJDING VAN ENTER (5)
BEVRIJDING VAN ENTER (4)
BEVRIJDING VAN ENTER (3)
BEVRIJDING VAN ENTER (2)
BEVRIJDING VAN ENTER (1)
De geschiedenis van de begraafplaatsen in Enter
De aanleg van harde wegen in en om Enter
Jais-Hin’n
De Oale Uup’n
Het maritiem vakantieverleden van dokter Veldhuyzen van Zanten
Verdeling marke Enter in tapperij de Halve Maan
Een klompenschipper uit Enter
Van Langenhof tot Wooltershoes
Hotel De Adelaar, opkomst en ondergang
Van schippersdochter tot kasteelvrouwe
Het uitgaansleven in Enter in vroeger tijden
Het Pluimershuis
Bijnamen
De geschiedenis van het dorp Enter
Forensendorp
Klompen maken
Ganzenhandel met Duitsland en Engeland
Scheepvaart en de Enterse zompen
Bevolkingsgroei en het Markestelsel
De Munsterse oorlogen
Hervorming en opstand
Rohaan
Kattelaar
Het Leijerweerd
Geschiedenis van het erve Borgerink
Van Conrading tot Deks 1475-1971
Het erve Dekkers van 1601 tot 1971
Het pand Bolscher
Oude Katholieke kapel
Neringdoenden in Enter anno 1880
De eerste garage
Oude erven
Enterse adel
Naam en ouderdom Enter
Scroll naar boven