Velten of Broeze: een ingewikkelde connectie in Enter

Velten of Broeze: een ingewikkelde connectie in Enter

Als een onderwijzer in Enter in de eerste helft van de vorige eeuw een huisbezoek wou afleggen bij een leerling die Velten heette en hij naar de weg vroeg bij Enternaren wachtte hem een wedervraag: “Woer isse dan van? Van Bax of van ’n Dieken of van Oelnreef? Of van Broezen-Jan, van Broezen-Frits of van Broezen-smid?” Tegen die tijd was de onderwijzer het spoor bijster en was hem duídelijk dat hij de leerling nog moest bevragen waar hij van was.

Hoe is de verwikkeling van de namen Velten en Broeze in Enter tot stand gekomen? ln 1864 trouwde Fredrik Jan Broeze uit Ypelo met Hendrika Johanna Leyendekker uit Enter. Haar vader had een kruidenierswinkel aan de Dorpsstraat en zij namen de winkel over van haar vader.

Dit huwelijk bleef kinderloos. Hendrika Johanna overleed in 1873.In 1878 nam Broeze een huishoudster in huis, Gezina Veldhuis, een nicht van hem. ln 1881 trouwde Gezina Veldhuis met Gerrit Michon die onderwijzer was aan de Openbare Lagere School in Enter. Hij was in de kost was bij het koffiehuis van Jansen (later hotel De Adelaar) dat tegenover de winkel van Broeze lag. Broeze kreeg een nieuwe huishoudster in de persoon van Gerritdina Veldhuis een zuster van zijn eerdere huishoudster. Fredrik Jan Broeze overleed op 16 januari 1891 .

ln dezelfde tijd trouwde Engbert Lammert Velten (van ‘Veltensboer’) op 3 juni 1891 met Gerritdina Veldhuis. Hij was klompenmaker. Uit het testament van Fredrik Jan Broeze bleek dat Gerritdina de erfgenaam was van haar oom. Ze heeft de winkel en het kleine boerenbedrijfje voortgezet. De naam ‘Broeze’ bleef aan het pand hangen. Uit dit huwelijk werden vier zoons geboren: Frederik Jan (Broezen-Frits), Berend Jan (Broezen-Jan), Hendrikus (Broezen-Smid) en Gerrit (Broezen-Gerrit). Engbert Lammert is 18-1 2-1936 overleden.

De winkel van E. L. Velten (Broeze), waarin nu het VVV-kantoor is gevestígd. Op de foto staan onder andere Diena Schuitemaker (met fiets), Frederík Velten, en de famílie Lubbers en Jans ter Denge.

Frederik Jan Velten (Broezen-Frits)

Geboren 23 oktober 1892. Hij was getrouwd op 3 mei 1924 met Hermina Gerritdina Morsink, geboren in 1893. Hij had een kruidenierswinkel en een bakkerij aan de Dorpsstraat 20. ln de mobilisatietijd 1914 / 1918 was hij in dienst en lag in Zutphen, Arnhem en een tijd in het militair hospitaal in Kampen. Dit overigens niet vanwege een verwonding, maar door een hardnekkige ontsteking. Hij onderhield een uitgebreide correspondentie met zijn ouders in Enter die overigens goed bewaard is gebleven. Jongens uit Enter die bij hem lagen waren Hendrik van de Beumert (Nijmeijer) en Harink (De Kruuder). Er werden drie kinderen geboren: Gerritdina op 1-1 O-1925, Fredrik op 21-4-1930 en Dina op 19-9-1935 (gehandicapt, ze had het Syndroom van Down). Frederik Jan en zijn vrouw overleden beiden in 1952. Hun dochter en zoon zetten de bakkerij en de winkel voort. De bezorging van het brood werd gedaan door een knecht Jan Roggeveen, in Enter “Jopie van de Broeze” genoemd. Dina bleef bij haar broer en zuster wonen.

Berend Jan Velten (Broezen-Jan)

Geboren 27 juni 1900. Hij had de kruidenierswinkel annex textiel aan de Dorpsstraat 78 overgenomen van zijn ouders. Het was een winkel “in koloniale waren”, zo staat te lezen in een oud telefoonboek. Hij overleed op 18-3-1984. Hij was getrouwd met Janna Hendrika Wessels geboren op 8-2-1900 en zij overleed op 21-1-1986. Er werden drie kinderen geboren: Gerrit Lammert op 6-6-1928, Geertruida op 3O-1-1930 en Lammertina op 7-7-1932. Gerrit nam de zaak over en deed de kruidenierswaren de deur uit. Alleen de textiel en de lingerie bleven over. Gerrit is inmiddels ook al overleden, op 25 maart 2009. Zijn dochter Janneke heeft de zaak nu overgenomen.

Hendrikus Velten (Broezen-Smid)

Geboren 19 november 1902. Hij had een smederij en ijzerwarenwinkel aan de Dorpsstraat 71. Hij trouwde op 2-5-1927 met Hendrika Wessels, geboren op 8-4-1904. Ze kregen zeven kinderen: Gerritdina geboren op 1-10-1930, Geertruida geboren op 26-7-1932, Engbert Lammert geboren op 26-10-1933, Hendrika geboren op 8-3-1936, Dína Hendrika geboren op 29-8-1938, Willemina Gerrítdina geboren op 29-1-194l en Hendrik geboren op 7-8-1945. Hendrikus Velten is op ó-7-1963 overleden en Hendrika Wessels op 26-9-2000. Het pand waarin in het midden van de negentiende eeuw de eerste Gereformeerde kerk gevestigd was bestaat nog steeds, maar heeft inmiddels een andere bestemming (restaurant).

Gerrit Velten (Broezen-Gerrit)

Geboren op 19 mei 1905. Hij was onderwijzer geworden en in Almelo in 1931 getrouwd met Geertruida Ardesch. ln Amsterdam vond hij een baan als onderwijzer. ln de vakanties kwamen ze met de kinderen regelmatig in Enter. Er is correspondentie van Gerrit met zijn familie uit de tijd dat hij in Amsterdam woonde. Ze kregen vijf kinderen: Lammertdina, geboren op 7-4-1933, Adriaan Johan geboren op 14-2-1939, Hermien geboren op 12-11-1940, Frits geboren op 29-8-1942 (en twee  dagen later weer overleden) en Frits geboren op 5-8-1946. Gerrit is in Amsterdam op 10-9-1966 overleden en zijn vrouw op 29 -11-1989, eveneens in Amsterdam.

En dan had je natuurlijk nog de Veltens die geen connectie hadden met de naam Broeze. De kruidenier/bakker Velten (Bax). Bax werd toegevoegd om onderscheid te maken. De kruidenier/bakker Velten (Dieken).  Dieken was een term uit het schippersverleden van deze Velten. De landbouwer Velten (Oelenreef). Oelenreef was de huisnaam van de boerderij. De landbouwer ‘Veltensboer’, een boerderij aan de Stokreefsweg.

Hiermee hoop ik helderheid te hebben verschaft over de íngewikkelde connectie tussen de namen Velten en Broeze in Enter.

Johan Altena

Dit verhaal werd eerder gepubliceerd in de Wiezer 2021 nr 5. 

Andere verhalen

Betje Samuel (De Bette)
Levy Samuel (de June)
Marcus Samuël (De Marre)
De Joodse gemeenschap in Enter: Benjamin Samuel (de Beye)
De Joodse gemeenschap in Enter: Aron Samuel (Sam)
De Joodse gemeenschap in Enter: de familie Samuel
Hallehuizen in Enter
Kerkelijke geschiedenis van Enter
De ontwikkeling van Enter en de Enter es
Het Leyerweerd
Het herenhuis Kattelaar
De Molens van Enter
Het Exo een historische plek in Enter
Het  Enterveen voor 100 jaar.
Schilder Wedda uit Enter werd geboren op de gasbel van Slochteren
2e Wereldoorlog voorkwam drooglegging Mokkelengoor
Studiegroep “De Apenberg” van de TH-Delft maakte in 1952 uitbreidingsplan voor Enter
Onderduiken in Enter in de Tweede Wereldoorlog
De komst van straatverlichting en elektriciteitsbedrijf in Enter
Onderzoek erf- en grondnamen in Enter
De molenaarsfamilie Dissel in Enter
Enterse Zompen bij de Oosterhof in Rijssen
Velten of Broeze: een ingewikkelde connectie in Enter
Graanelevator voor de Coöperatie
Vakbeweging Enter vernietigt haar archieven tijdens WO2
Uitvinding van Morsink: Legnesten!
Dirk Getkate leraar aan de Klompenmakersvakschool
Gezin uit ontruimd Arnhem vond onderdak in Enter
Enternaren werkten als dwangarbeider in munitiefabriek Strausberg
Plattegrond van Enter in het begin van de jaren zestig
Het Erve Berends
50 jaar bevrijding Enter
De geschiedenis van het herenhuis Berghorst in Enter
Vriejn in ’n Bulnershook
Een Enterse jongen in oorlogstijd
Een bruiloft op het Leyerweerd in de 19e eeuw
De Twentse Hoeve in Enter van Boerderij-Eethuis tot restaurant met Michelinster
Het oale geet hen, het nieje kump an
Hoe behouden we het restant van de historische Enter es
Witte Hoes en Hotel Rijsserberg in Het Hollands Schwarzwald
Leden van de Enterse N.B.S bewaakten deel van de dijk Noordoost-polder in 1945
Een eeuw geleden gingen de laatste Enternaren naar Holland om gras te maaien
Enternaren in de mobilisatietijd (1914 -1918)
Ophalen huisvuil en hygiëne in Enter
De verdwenen kleine middenstand in Enter
De historie van de katholieke kerk in Enter
De kwestie Eerdmans, de Botterheer
De boerderij ‘De Jêênte’ in Enter
Verkeersexamen in 1954 School met de Bijbel Enter
Zandstrooien
Spinnen
Midwinterhoorn maken
Kantklossen in Enter
Enter 802
De klompenmakerij van Helmes-Jans
Eanter hef un zwembad! (juli 1936)
Vertelsel van vraoger
Het leven van Arend Jan Leestemaker
Honderd jaar telefoon in Enter
Sunt-Jaopik
Overval op de Boerenleenbank Rectum-Ypelo
Rijssense strijd tegen dansvermaak uit Enter
In het ‘Mengat’ in Enter
Het Verzet
De Oorlogsjaren
Het Onderwijs in Enter
De bevolking van Enter in 1880
Ganzen en katoentjes
De reis van ‘Klitsen-Jan Wilm’ naar de Holland Fair in Amerika
De eerste autobusdiensten in Enter
Het ontstaan van boekhandel Waanders
Klompenmaken in Enter
Europese Promotiedagen Handmatig Klompen maken
Van Bakkersknecht tot klompenmaker
Dijken en stegen in Enter
40-jarig regeringsjubileum van Koningin Wilhelmina in 1938
De geschiedenis van de Coöperatieve Landbouwvereniging in Enter
De Keurstbrug over de Regge in Enter
Meetbrieven, lastgelden en patentrechten
BEVRIJDING VAN ENTER (6)
BEVRIJDING VAN ENTER (5)
BEVRIJDING VAN ENTER (4)
BEVRIJDING VAN ENTER (3)
BEVRIJDING VAN ENTER (2)
BEVRIJDING VAN ENTER (1)
De geschiedenis van de begraafplaatsen in Enter
De aanleg van harde wegen in en om Enter
Jais-Hin’n
De Oale Uup’n
Het maritiem vakantieverleden van dokter Veldhuyzen van Zanten
Verdeling marke Enter in tapperij de Halve Maan
Een klompenschipper uit Enter
Van Langenhof tot Wooltershoes
Hotel De Adelaar, opkomst en ondergang
Van schippersdochter tot kasteelvrouwe
Het uitgaansleven in Enter in vroeger tijden
Het Pluimershuis
Bijnamen
De geschiedenis van het dorp Enter
Forensendorp
Klompen maken
Ganzenhandel met Duitsland en Engeland
Scheepvaart en de Enterse zompen
Bevolkingsgroei en het Markestelsel
De Munsterse oorlogen
Hervorming en opstand
Rohaan
Kattelaar
Het Leijerweerd
Geschiedenis van het erve Borgerink
Van Conrading tot Deks 1475-1971
Het erve Dekkers van 1601 tot 1971
Het pand Bolscher
Oude Katholieke kapel
Neringdoenden in Enter anno 1880
De eerste garage
Oude erven
Enterse adel
Naam en ouderdom Enter
Scroll naar boven